Dysleksja u dziecka – objawy, diagnoza i kiedy zgłosić się do poradni?

Czym jest dysleksja u dziecka?

Dysleksja rozwojowa wiąże się ze specyficznymi trudnościami w opanowaniu czytania i pisania. Trudności mogą pojawiać się mimo prawidłowego rozwoju intelektualnego, dostępu do edukacji oraz podejmowanych przez dziecko prób nauki.

Nie u każdego dziecka wyglądają one tak samo.

U jednego ucznia problem może dotyczyć przede wszystkim bardzo wolnego czytania. Inne dziecko może czytać stosunkowo płynnie, ale mieć trudność ze zrozumieniem przeczytanego tekstu, poprawnym zapisywaniem słów albo szybkim odtwarzaniem potrzebnych informacji.

Nie oznacza to również, że każde dziecko, które wolniej uczy się czytać, ma dysleksję. Na rozwój umiejętności szkolnych wpływają między innymi:

• wiek dziecka,
• tempo rozwoju poszczególnych umiejętności,
• dotychczasowe doświadczenia edukacyjne,
• koncentracja,
• rozwój językowy,
• emocje,
• sposób nauczania i ćwiczenia.

Dlatego rozpoznanie problemu wymaga szerszego spojrzenia na funkcjonowanie dziecka, a nie wyłącznie oceny pojedynczych błędów w zeszycie.

Jakie mogą być pierwsze objawy dysleksji u dziecka?

Rodzice często zaczynają zauważać trudności dopiero wtedy, gdy dziecko rozpoczyna naukę czytania i pisania. Pewne sygnały mogą jednak być widoczne wcześniej.

U młodszego dziecka warto zwrócić uwagę między innymi na:

• trudność z zapamiętywaniem rymowanek,
• problemy z rozpoznawaniem rymów,
• trudność z dzieleniem słów na sylaby,
• mylenie podobnie brzmiących słów,
• wolniejsze zapamiętywanie nazw,
• trudność z odtwarzaniem sekwencji,
• problemy z zapamiętywaniem dni tygodnia lub pór roku,
• trudność z wykonywaniem kilku poleceń we właściwej kolejności,
• wcześniejsze trudności związane z rozwojem mowy.

Pojedynczy objaw nie oznacza dysleksji. Większe znaczenie ma powtarzalność trudności, ich utrzymywanie się w czasie oraz współwystępowanie kilku charakterystycznych problemów.

Objawy dysleksji u dziecka w pierwszych klasach szkoły

Rozpoczęcie nauki szkolnej sprawia, że problemy z czytaniem i pisaniem mogą stać się bardziej widoczne.

Rodzic może zauważyć, że dziecko:

• bardzo wolno uczy się czytać,
• długo głoskuje lub sylabizuje,
• przestawia litery i sylaby,
• pomija fragmenty wyrazów,
• myli podobnie wyglądające litery,
• gubi miejsce podczas czytania,
• opuszcza lub dodaje słowa,
• czyta wolno i z dużym wysiłkiem,
• ma problem z zapamiętaniem przeczytanej treści,
• unika głośnego czytania,
• szybko męczy się podczas pracy z tekstem.

Dziecko może potrzebować znacznie więcej czasu niż inni uczniowie, aby przeczytać tę samą stronę, wykonać polecenie zapisane w podręczniku albo przygotować się do zadania.

Z czasem może zacząć unikać czytania, ponieważ każda taka sytuacja kojarzy mu się z dużym wysiłkiem oraz możliwością popełnienia błędu.

Dysleksja u dziecka a problemy z pisaniem

Trudności mogą być widoczne nie tylko podczas czytania. Rodzice często zauważają również problemy związane z zapisem słów i zdań.

Dziecko może:

• przestawiać litery w wyrazach,
• pomijać litery lub sylaby,
• dodawać niepotrzebne litery,
• mieć trudność z przepisywaniem tekstu,
• pisać bardzo wolno,
• popełniać dużą liczbę błędów mimo znajomości zasad,
• mieć problem z zapamiętywaniem poprawnej pisowni wyrazów,
• mieć trudność z zapisem ze słuchu,
• prezentować znacznie wyższy poziom podczas odpowiedzi ustnej niż pisemnej.

Charakterystyczna może być właśnie duża różnica pomiędzy tym, co dziecko potrafi powiedzieć, a tym, co jest w stanie sprawnie zapisać.

W takiej sytuacji słabszy wynik pracy pisemnej nie zawsze odzwierciedla rzeczywistą wiedzę ucznia.

Czy mylenie liter oznacza dysleksję?

To jedno z najczęstszych pytań zadawanych przez rodziców.

Mylenie liter na początku nauki czytania i pisania może być elementem naturalnego procesu uczenia się. W pierwszych miesiącach edukacji dzieci dopiero utrwalają wygląd liter i ich powiązanie z dźwiękami mowy.

Większej uwagi wymagają trudności, które:

• utrzymują się przez dłuższy czas,
• występują bardzo często,
• nie zmniejszają się mimo regularnych ćwiczeń,
• dotyczą kilku różnych obszarów,
• znacząco utrudniają dziecku naukę i wykonywanie szkolnych zadań.

Nie należy więc rozpoznawać dysleksji wyłącznie na podstawie tego, że dziecko czasami myli określone litery. Ważny jest całościowy obraz jego funkcjonowania.

Czy dysleksja oznacza niższą inteligencję?

Nie.

Dziecko z dysleksją może mieć prawidłowy, a także bardzo wysoki poziom możliwości poznawczych. Trudności dotyczą określonych procesów związanych z nauką czytania i pisania, a nie ogólnej zdolności dziecka do uczenia się.

Dziecko może bardzo dobrze radzić sobie między innymi z:

• zadaniami logicznymi,
• opowiadaniem,
• dyskusją,
• matematyką,
• zajęciami artystycznymi,
• budowaniem i konstruowaniem,
• rozwiązywaniem problemów,
• zapamiętywaniem informacji przekazywanych ustnie.

Jednocześnie przeczytanie kilku akapitów tekstu może wymagać od niego znacznie większego wysiłku.

Dlatego szczególnie ważne jest, aby nie utożsamiać trudności w czytaniu i pisaniu z brakiem zdolności.

„Jest zdolny, tylko nie chce czytać” – czy na pewno?

Dziecko, które regularnie doświadcza trudności podczas czytania, może z czasem zacząć tej czynności unikać.

Z zewnątrz zachowanie takie bywa interpretowane jako brak motywacji albo lenistwo.

Rodzic widzi, że dziecko odkłada książkę, protestuje przed czytaniem albo próbuje znaleźć inne zajęcie. Może wtedy powiedzieć:

„Musisz więcej ćwiczyć”.

„Gdybyś się bardziej postarał, czytałbyś szybciej”.

„Przecież wczoraj już to umiałeś”.

Tymczasem dla dziecka czytanie może wymagać ogromnej koncentracji. Po całym dniu w szkole kolejne ćwiczenia mogą więc szybko stać się źródłem frustracji.

Nie oznacza to, że ćwiczenia są niepotrzebne. Powinny jednak być odpowiednio dobrane do wieku, aktualnego poziomu umiejętności i możliwości dziecka.

Dysleksja, dysortografia i dysgrafia – czym się różnią?

Rodzice dzieci mających trudności szkolne często spotykają się z kilkoma podobnymi pojęciami.

Dysleksja

Dysleksja odnosi się przede wszystkim do specyficznych trudności związanych z opanowaniem czytania.

Dysortografia

Dysortografia dotyczy utrzymujących się trudności związanych z poprawną pisownią.

Dysgrafia

Dysgrafia związana jest z graficzną stroną pisma. Pismo może być mało czytelne lub nierówne, a samo pisanie może wymagać od dziecka dużego wysiłku.

Trudności te mogą współwystępować, ale nie u każdego dziecka wyglądają identycznie.

Dlatego nie warto samodzielnie przypisywać dziecku określonego rozpoznania wyłącznie na podstawie obserwacji jednego rodzaju błędów.

Jak dysleksja może wpływać na samoocenę dziecka?

Długotrwałe trudności szkolne mogą wpływać nie tylko na wyniki, ale również na sposób, w jaki dziecko zaczyna postrzegać samo siebie.

Uczeń regularnie popełniający błędy podczas czytania na głos może widzieć, że inni kończą zadanie znacznie wcześniej. Mimo ćwiczeń kolejny sprawdzian lub dyktando może kończyć się wynikiem poniżej jego oczekiwań.

Po pewnym czasie dziecko może zacząć myśleć:

„Jestem głupi”.

„Nigdy tego nie zrozumiem”.

„Wszyscy są ode mnie lepsi”.

„Nie umiem się uczyć”.

Dlatego odpowiednio wczesne rozpoznanie trudności jest ważne również z punktu widzenia emocji i poczucia własnej wartości.

Dziecko powinno wiedzieć, że trudność w jednym obszarze nie określa jego inteligencji, wartości ani możliwości.

Dysleksja a lęk przed szkołą

Powtarzające się niepowodzenia podczas czytania i pisania mogą prowadzić do coraz większego stresu związanego ze szkołą.

Dziecko może zacząć obawiać się:

• czytania przy całej klasie,
• dyktand,
• kartkówek i sprawdzianów,
• odpowiedzi przy tablicy,
• porównywania wyników,
• reakcji nauczyciela,
• komentarzy rówieśników.

Z czasem napięcie może pojawiać się jeszcze przed rozpoczęciem lekcji.

U niektórych dzieci mogą wtedy występować bóle brzucha, trudności ze snem, rozdrażnienie lub niechęć do chodzenia do szkoły.

Dlatego trudności w czytaniu i pisaniu warto analizować również pod kątem wpływu na emocje dziecka.

Więcej o tym problemie przeczytasz w artykule: Lęk u dziecka przed szkołą – jak go rozpoznać i kiedy potrzebna jest pomoc?

Jak rodzic może wspierać dziecko z trudnościami w czytaniu?

Najważniejsze jest zachowanie równowagi pomiędzy ćwiczeniem konkretnych umiejętności a dbaniem o motywację i samoocenę dziecka.

Pomocne może być:

• czytanie krótszych fragmentów,
• robienie przerw podczas dłuższej pracy,
• wspólne czytanie na zmianę,
• wybieranie tekstów zgodnych z zainteresowaniami dziecka,
• unikanie porównywania z rodzeństwem i rówieśnikami,
• zauważanie nawet niewielkich postępów,
• chwalenie wysiłku i wytrwałości,
• ograniczenie presji na szybkość czytania,
• spokojne poprawianie błędów,
• dawanie dziecku czasu na odpowiedź.

Warto również zapewnić dziecku możliwość doświadczania sukcesu w innych dziedzinach.

Jeżeli świetnie opowiada, konstruuje, rysuje, rozwiązuje zagadki albo dobrze radzi sobie w sporcie, te umiejętności są równie ważną częścią jego rozwoju jak tempo czytania.

Jeżeli trudności dotyczą również innych szkolnych obszarów, warto przeczytać poradnik: Trudności szkolne u dziecka – skąd się biorą i kiedy warto zgłosić się do poradni?

Czego nie mówić dziecku z trudnościami w czytaniu i pisaniu?

Zdania wypowiadane podczas frustracji mogą zostać z dzieckiem na długo i negatywnie wpływać na jego motywację.

Lepiej unikać komunikatów:

„Jesteś leniwy”.

„Nie skupiasz się”.

„Przecież to takie proste”.

„Twoja siostra w tym wieku już świetnie czytała”.

„Znowu zrobiłeś ten sam błąd”.

„Ile razy można Ci to tłumaczyć?”.

Takie słowa nie uczą dziecka czytania ani pisania. Mogą natomiast wzmacniać przekonanie, że problem wynika z braku zdolności.

Co powiedzieć zamiast tego?

„Widzę, że ten fragment jest trudny”.

„Spróbujmy podzielić go na mniejsze części”.

„Dzisiaj przeczytałeś ten tekst płynniej niż ostatnio”.

„Zobaczmy, jaki sposób ułatwi Ci zapamiętanie tego słowa”.

Kiedy trudności w czytaniu powinny zaniepokoić?

Nie istnieje jedna granica odpowiednia dla wszystkich dzieci. Do konsultacji powinny jednak skłonić sytuacje, w których dziecko mimo nauki i regularnego wsparcia przez dłuższy czas:

• ma bardzo duży problem z czytaniem,
• czyta wyraźnie wolniej, niż można oczekiwać na jego etapie edukacji,
• popełnia dużą liczbę podobnych, powtarzających się błędów,
• ma trudność z rozumieniem przeczytanej treści,
• bardzo wolno pisze,
• ma problem z utrwaleniem poprawnej pisowni,
• intensywnie unika czytania i pisania,
• coraz bardziej traci pewność siebie,
• bardzo silnie przeżywa szkolne niepowodzenia.

W takiej sytuacji warto porozmawiać z nauczycielem oraz rozważyć konsultację w poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Kiedy można diagnozować dysleksję u dziecka?

Rodzice często chcą jak najszybciej uzyskać jednoznaczną odpowiedź na pytanie, czy dziecko ma dysleksję.

Proces rozpoznawania trudności powinien jednak uwzględniać:

• wiek dziecka,
• etap edukacji,
• rozwój poszczególnych umiejętności,
• charakter i czas trwania problemów,
• dotychczasowe formy wsparcia.

U młodszych dzieci można zauważać ryzyko pojawienia się specyficznych trudności w uczeniu się oraz rozpocząć odpowiednie działania wspierające.

Nie warto odkładać pomocy wyłącznie dlatego, że pełna ocena charakteru trudności będzie możliwa na późniejszym etapie.

Jeżeli dziecko ma problem, potrzebuje wsparcia już teraz – niezależnie od tego, jak ostatecznie zostanie on nazwany.

Jak wygląda diagnoza dysleksji w poradni?

Proces diagnostyczny powinien umożliwić szersze spojrzenie na funkcjonowanie dziecka.

W zależności od charakteru zgłaszanych trudności specjalista może przyjrzeć się między innymi:

• sposobowi czytania,
• rozumieniu przeczytanego tekstu,
• pisaniu,
• percepcji słuchowej i wzrokowej,
• pamięci,
• koncentracji,
• rozwojowi językowemu,
• funkcjonowaniu emocjonalnemu,
• sposobowi radzenia sobie z zadaniami szkolnymi.

Istotne mogą być także informacje przekazane przez rodziców oraz obserwacje nauczyciela.

Celem diagnozy nie jest wyłącznie nadanie nazwy trudności. Powinna ona pomóc odpowiedzieć na pytania:

• jakie są mocne strony dziecka,
• z czego mogą wynikać obserwowane problemy,
• w których obszarach dziecko potrzebuje wsparcia,
• jak można skuteczniej pomagać mu podczas nauki.

Jak przygotować się z dzieckiem do konsultacji w poradni?

Przed wizytą warto zebrać podstawowe informacje dotyczące dotychczasowego funkcjonowania dziecka.

Rodzic może zastanowić się:

• kiedy po raz pierwszy zauważył trudności,
• w jakich sytuacjach problem jest największy,
• co przychodzi dziecku łatwo,
• jak wygląda odrabianie lekcji,
• czy dziecko unika czytania lub pisania,
• jakie uwagi przekazuje nauczyciel,
• czy trudności wpływają na emocje dziecka,
• jakie sposoby pomocy były dotychczas stosowane.

Pomocne mogą być również zeszyty, przykłady prac szkolnych dziecka albo informacje przekazywane przez szkołę.

Im pełniejszy obraz sytuacji otrzyma specjalista, tym łatwiej będzie dobrać właściwy sposób dalszego postępowania.

Czy diagnoza dysleksji oznacza, że dziecko przestanie mieć trudności?

Diagnoza sama w sobie nie usuwa problemu.

Jej znaczenie polega przede wszystkim na tym, że pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego dziecko doświadcza określonych trudności oraz jak można je skuteczniej wspierać.

Odpowiednio dobrane działania mogą pomóc dziecku:

• rozwijać strategie uczenia się,
• ćwiczyć konkretne umiejętności,
• lepiej organizować pracę,
• skuteczniej radzić sobie ze szkolnymi wymaganiami,
• ograniczyć frustrację związaną z nauką.

Równie ważne jest jednak wsparcie emocjonalne.

Dziecko powinno wiedzieć, że trudniejsza nauka czytania lub pisania nie oznacza, że jest mniej zdolne od innych.

Czy z dysleksji się wyrasta?

Trudności związane z dysleksją mogą zmieniać się wraz z wiekiem, rozwojem umiejętności oraz zdobywanym doświadczeniem.

Dziecko może rozwijać coraz skuteczniejsze strategie radzenia sobie, poprawiać technikę czytania i lepiej organizować naukę.

Nie oznacza to jednak, że problem należy ignorować w nadziei, że sam zniknie.

Im wcześniej dziecko otrzyma odpowiednie wsparcie, tym większa możliwość ograniczenia wpływu trudności na naukę, emocje i samoocenę.

Szczególnie ważne jest zapobieganie sytuacji, w której wielokrotne szkolne niepowodzenia prowadzą do utraty motywacji oraz przekonania: „nie potrafię się uczyć”.

Dysleksja nie definiuje dziecka

Diagnoza nie powinna stać się etykietą, przez którą rodzice, nauczyciele albo samo dziecko zaczynają patrzeć na wszystkie jego możliwości.

Dziecko z dysleksją nadal ma swoje talenty, zainteresowania, mocne strony i obszary, w których może osiągać sukcesy.

Najważniejsze jest zrozumienie, że może potrzebować innego sposobu pracy, odpowiednio dobranych ćwiczeń oraz większej ilości czasu na wykonanie niektórych zadań.

Jeżeli podejrzewasz dysleksję u dziecka, obserwujesz długotrwałe trudności z czytaniem i pisaniem albo zauważasz, że szkolne niepowodzenia zaczynają wpływać na jego samoocenę i emocje, warto skonsultować sytuację ze specjalistą.

Najczęściej zadawane pytania o dysleksję u dziecka

Jak rozpoznać dysleksję u dziecka?

Nie rozpoznaje się dysleksji na podstawie pojedynczego błędu. Uwagę mogą zwracać długotrwałe trudności z nauką czytania i pisania, wolne tempo czytania, przestawianie lub pomijanie liter i sylab, problem z rozumieniem tekstu oraz powtarzające się błędy mimo ćwiczeń. Charakter trudności powinien zostać oceniony przez specjalistę.

Jakie są pierwsze objawy dysleksji?

Jeszcze przed rozpoczęciem nauki szkolnej można obserwować między innymi problemy z rymami, dzieleniem słów na sylaby, zapamiętywaniem sekwencji czy nazw. Pojedynczy sygnał nie świadczy jednak o dysleksji – znaczenie ma szerszy obraz rozwoju dziecka.

Czy mylenie liter oznacza dysleksję?

Nie zawsze. Na początku nauki czytania i pisania mylenie liter może być naturalnym elementem zdobywania nowych umiejętności. Większej uwagi wymagają trudności długotrwałe, częste i utrzymujące się mimo systematycznej pracy.

Czy dysleksja oznacza niższą inteligencję?

Nie. Dysleksja dotyczy specyficznych trudności związanych z czytaniem i pisaniem, a nie ogólnego poziomu inteligencji czy zdolności dziecka do uczenia się.

Czym różni się dysleksja od dysortografii?

Dysleksja wiąże się przede wszystkim ze specyficznymi trudnościami w czytaniu, natomiast dysortografia dotyczy trudności w opanowaniu poprawnej pisowni. Problemy te mogą u jednego dziecka współwystępować.

Czym różni się dysleksja od dysgrafii?

Dysgrafia związana jest przede wszystkim z graficzną stroną pisma. Pismo może być mało czytelne lub nierówne, a pisanie może wymagać znacznego wysiłku. Dysleksja dotyczy natomiast przede wszystkim trudności z czytaniem.

Kiedy zgłosić dziecko do poradni?

Konsultację warto rozważyć, jeśli problemy z czytaniem lub pisaniem utrzymują się mimo ćwiczeń, znacząco utrudniają dziecku naukę albo zaczynają wpływać na jego emocje, samoocenę i stosunek do szkoły.

Jak wygląda diagnoza dysleksji?

Zakres diagnozy zależy od trudności dziecka. Specjalista może przyjrzeć się między innymi czytaniu, pisaniu, rozumieniu tekstu, pamięci, koncentracji, rozwojowi językowemu oraz sposobowi funkcjonowania dziecka podczas wykonywania zadań.

Czy z dysleksji się wyrasta?

Trudności mogą zmieniać się wraz z wiekiem i rozwojem strategii uczenia się. Dziecko może coraz lepiej radzić sobie z czytaniem i pisaniem, jednak problemu nie warto ignorować w oczekiwaniu, że sam zniknie.

Diagnoza i wsparcie przy dysleksji w Brwinowie

Jeżeli obserwujesz u dziecka utrzymujące się trudności związane z czytaniem, pisaniem, koncentracją lub innymi szkolnymi umiejętnościami, warto przyjrzeć się problemowi wspólnie ze specjalistą.

W Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr 1 w Brwinowie rodzice mogą skonsultować trudności związane z nauką, czytaniem, pisaniem, koncentracją oraz funkcjonowaniem emocjonalnym dziecka.

Odpowiednio dobrana diagnoza i wsparcie mogą pomóc lepiej zrozumieć potrzeby dziecka, określić jego mocne strony oraz znaleźć skuteczniejsze sposoby pracy.

Sprawdź ofertę Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr 1 w Brwinowie i dostępne formy wsparcia.